GIỚI THIỆU

Xếp hạng sức mạnh tài chính các ngân hàng (BFSRs) của Moody’s phản ánh quan điểm của Moody’s về nội lực của các ngân hàng hay sức mạnh tài chính tương đối của bản thân nó so với tất cả các ngân hàng khác được xếp hạng trên toàn cầu. Phân bổ một BFSR là bước đầu tiên trong quy trình xếp hạng rủi ro tín dụng ngân hàng của Moody’s, xếp hạng sức mạnh tài chính của Moody’s không phải là xếp hạng rủi ro tín dụng . BFSRs không đặt trọng tâm vào xác suất trả nợ đúng hạn hay các khoản thua lỗ mà nhà đầu tư phải gánh chịu khi xảy ra sự kiện rủi ro tín dụng. Thay vào đó,  BFSRs là một thước đo xác suất mà một ngân hàng có thể sẽ phải phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ (bên ngoài) để tránh đổ vỡ tín dụng .

Các xếp hạng khác cho các ngân hàng của Moody’s, bao gồm xếp hạng nợ và tiền gửi ngân hàng, được quyết định sau khi xem xét cả BFSR của ngân hàng và khả năng ngân hàng có thể sẽ nhận được các khoản hỗ trợ bên ngoài, cũng như các rủi ro bên ngoài có thể gây trở ngại cho hoạt động của ngân hàng trong việc thực hiện đúng hạn các nghĩa vụ nợ trong và ngoài nước của nó. Moody’s đã xuất bản một phương pháp xếp hang riêng biệt miêu tả các nhân tố khác được kết hợp với BFSRs như thế nào để quyết định mức phân loại rủi ro tín dụng của ngân hàng.

Phương pháp xếp hạng này thiết lập bốn nhân tố phân tích chính để giải thích BFSRs của Moody’s. Tất nhiên nó không bao gồm tất cả các nhân tố phản ánh hạng mức tín nhiệm mà Moody’s đưa ra, nhưng nó có thể giúp người đọc hiểu các nhân tố chính mà Moody’s tin rằng nó sẽ tác động chủ yếu đến hoạt động của ngân hàng, khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh và đáp ứng các nghĩa vụ nợ của nó mà không cần phải phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ bên ngoài.

Moody’s cũng nhận ra rằng, mặc dù phương pháp này tạo ra sự tương thích hợp lý với phân loại của Moody’s, nó chỉ là một công cụ đế giúp các nhà phân tích và hội đồng xếp hạng của Moody’s đạt tới quyết định xếp hạng cuối cùng. Chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng và cải thiện phương pháp này dựa trên cơ sở nỗ lực tối đa để gia tăng sự minh bạch trong phương pháp xếp hạng của chúng tôi cũng như cải thiện và mở rộng các thước đo định lượng của chúng tôi.

XẾP HẠNG SỨC MẠNH TÀI CHÍNH CÁC NGÂN HÀNG CỦA MOODY’S

Rủi ro tín dụng của ngân hàng có liên quan đến (1) sức mạnh tài chính nội tại, (2) khả năng mà ngân hàng sẽ có lợi từ các khoản hỗ trợ bên ngoài khi có nhu cầu và (3) rủi ro ngân hàng không thể hoàn trả các khoản nợ vì các hoạt động trở ngại của chính phủ

Không giống như xếp hạng nợ hay tiền gửi ngân hàng, BFSRs không nhằm tính xác suất trả nợ đúng hạn hay các khoản thua lỗ mà nhà đầu tư phải gánh chịu khi khả năng trả nợ của ngân hàng suy yếu. BFSRs cũng không đo lường khả năng mà ngân hàng sẽ nhận được nguồn vốn bên ngoài như các chủ sở hữu của nó, các tập đoàn công nghiệp hay từ các tổ chức của chính phủ và cũng không đề cập đến các rủi ro từ phía chính phủ, mà có thể can thiệp vào ngân hàng, qua đó tác động đến khả năng hoàn trả đúng hạn các nghĩa vụ nợ trong và ngoài nước. Thay vào đó, BFSRs đo lường khả năng mà một ngân hàng sẽ cần đến nguồn hỗ trợ bên ngoài đã đề cập ở trên để tránh tình trạng vỡ nợ .

Để phân biệt các hạng mức tín nhiệm nợ và tiền gửi ngân hàng với BFSRs, chúng tôi sử dụng các biểu tượng khác nhau từ A tới E, với A là sức mạnh tài chính nội tại lớn nhất và E là thấp nhất. Một dấu “+” có thể được thêm vào các hạng mức dưới A và một dấu “-” có thể được thêm vào các hạng mức trên E để chỉ ra những ngân hàng được đánh giá cao hơn hay thấp hơn so với các mức xếp hạng.

Moody’s giới thiệu BFSRs vào năm 1995, và hiện tại đã phân hạng cho hơn 1000 ngân hàng và tổ chức tài chính nhận tiền gửi trên toàn thể giới. Các nhân tố được xem xét khi phân hạng BFSRs được miêu tả trong phương pháp xếp hạng ngân hàng của Moody’s vào năm 1999, và liên tục được cập nhật cho đến nay.

CƠ SỞ XẾP HẠNG VÀ CÁC QUY TẮC CỦA BẢNG ĐIỂM

Xếp hạng ngân hàng của Moody’s phản ánh quan điểm của Moody’s về rủi ro tín dụng dài hạn bởi vì chúng được sử dụng để đánh giá các khoản nợ có thể hoàn trả trong một thời gian dài. Kinh nghiệm quá khứ cho thấy rằng nếu chỉ nhìn vào tình hình tài chính hiện tại của một ngân hàng thì không luôn luôn dự báo chính xác tình hình tài chính tương lai và sức mạnh tài chính của nó. Chúng tôi tin rằng có những nhân tố định tính nhiều ý nghĩa mà nó đóng một vai trò quan trọng khi quyết định sự ổn định và khả năng dự báo hoạt động kinh doanh và tài chính của một ngân hàng qua thời gian. Vì vậy cách tiếp cận phân tích của Moody’s bao gồm phân tích các nhân tố định tính có ý nghĩa  quan trọng, phân tích định lượng và kết hợp chặt chẽ với các phán xét và điều chỉnh theo kinh nghiệm của các chuyên gia.

Chúng tôi tập trung vào 5 nhân tố xếp hạng chính mà chúng tôi tin rằng nó là then chốt để hiểu được sức mạnh tài chính và rủi ro của một ngân hàng.

1. Lợi thế kinh tế (tạm dịch dựa vào phân tích các nhân tố phụ của nó, nguyên bản là “franchise value”)
2. Vị thế rủi ro
3. Môi trường kinh doanh
4. Môi trường pháp lý
5. Nền tảng tài chính

Phần tiếp theo chúng tôi sẽ xem xét lại 5 nhân tố xếp hạng chính và thảo luận tại sao mỗi nhân tố lại quan trọng đối với BFSRs. Để trợ giúp cho các nhàn phân tích và khách hàng của Moody’s, chúng tôi đã phát triển một Bảng điểm để cung cấp BFSR ước lượng, BFSR ước lượng này được sử dụng như bước đầu tiên bởi các nhà phân tích và hội đồng xếp hạng khi quyết định BFSR của một ngân hàng.

Một vài thước đo hoàn toàn là định lượng, trong khi những thước đo khác là định tính. Nếu dữ liệu thô không sử dụng được, chúng tôi sẽ sử dụng các ước lượng dựa trên kinh nghiệm và kỹ năng vốn có. Đối với các ý kiến có liên quan đến định tính, chúng tôi cung cấp cách giải thích mà chúng tôi tin tưởng có thể giúp phân biệt các mức rủi ro tại các ngân hàng khác nhau. Để ngăn chặn tác động mang tính chu kỳ của ngành, hầu hết các thước đo tài chính chúng tôi sử dụng được tính trung bình trong 3 năm. 

Việc lựa chọn các nhân tố trong Bảng chấm điểm của chúng tôi được thiết kế để phản ánh các nhân tố mà các nhà phân tích và hội đồng xếp hạng của Moody’s đã nghiên cứu cẩn thận cho tới hiện nay, với giả thiết rằng chúng dễ dàng để đo lường hay miêu tả theo một cách nhất quán trên toàn cầu, và dựa trên các thông tin có thể sử dụng và được công bố rộng rãi. Chúng tôi cảm thấy rằng hội đồng xếp hạng hiện tại đặt tỷ trọng cho các nhân tố chắc chắn cao hơn các nhân tố khác, nên chúng tôi cố gắng để “bắt chước” các trọng số đó; đối với các nhân tố mà chúng tôi ít chắc chắn hơn, chúng tôi thường sử dụng trọng số như nhau đối với tất cả các nhân tố phụ trong cùng một hạng mục. Chúng tôi cũng tiến hành kiểm tra và xác nhận sự tương quan để đánh giá khả năng dự báo BFSRs hiện tại so với bảng điểm của chúng tôi.

Như đã trình bày ở trên, Bảng điểm BFSR chỉ được dùng như một công cụ hỗ trợ các nhà phân tích và hội đồng xếp hạng của Moody’s đạt được một quyết định xếp hạng. Nó cũng được sử dụng để thể hiện sự minh bạch đối với các khách hàng của Moody’s và giúp cải thiện tính nhất quán và có thể so sánh của BFSRs của Mody’s trên toàn cầu. Tuy nhiên, hội đồng xếp hạng hay các nhà phân tích đều không bị ràng buộc bởi bảng điểm nếu họ tin tưởng rằng nó không phản ánh chính xác quan điểm của Moody’s về rủi ro tín dụng tương lai của một ngân hàng trong tương quan so sánh với các ngân hàng được xếp hạng khác

Vì vậy, chúng tôi hoàn toàn lường trước được rằng sẽ có một vài ngân hàng mà BFSRs không tương thích với điểm số mà chúng tôi ước tính. Bảng điểm được thiết kế để tương thích tốt ở một mức độ có thể chấp nhận đối với BFSRs của 1,000 ngân hàng hiện tại được xếp hạng, nhưng nó có thể không phù hợp hoàn toàn đối với mỗi ngân hàng trong đó. Có rất nhiều lý do tại sao BFSR của ngân hàng khác so với bảng điểm ước lượng được như các vấn đề về kế toán của ngân hàng, mô hình kinh doanh, môi trường pháp lý và môi trường kinh doanh mà nó giới hạn khả năng có thể so sánh của các nhân tố xếp hạng chính hay các thước đo định lượng. Nếu tồn tại sự khác biệt giữa BFSR với điểm số ước tính, các nhà phân tích và hội đồng xếp hạng của Moody’s sẽ cân nhắc xem thử điểm số đo lường rủi ro của một ngân hàng cụ thể về mặt cơ bản có thể so sánh trên phạm vi toàn cầu hay không, hoặc xem thử có nhân tố quan trọng nào khác mà bảng điểm đã không xem xét thỏa đáng hay không. Moody’s sẽ cố gắng để so sánh các ngân hàng như vậy với các ngân hàng có hoạt động tương tự trên toàn cầu, để chắc rằng chúng tôi duy trì tính nhất toàn cầu trong BFSRs của chúng tôi. 

Bên cạnh các vấn đề trên, số lượng lớn các nhân tố trong bảng điểm xếp hạng làm cho chúng ít nhiều bị “pha loãng”, nên các ngân hàng sẽ khó đạt được mức điểm cao nhất trong ước lượng BFSR. Tuy nhiên, vì bảng điểm chỉ được sử dụng để làm một công cụ xếp hạng, chúng tôi tin rằng hội đồng xếp hạng sẽ có thể nhận ra được các ngân hàng đó, trên cơ sở so sánh toàn cầu, đáng nhận được hạng mức tín nhiệm lớn nhất.

TẦM QUAN TRỌNG TƯƠNG ĐỐI CỦA CÁC NHÂN TỐ CÓ THỂ THAY ĐỔI

Để tối đa hóa sự minh bạch và nhất quán, phương pháp này được ứng dụng đối với tất cả các ngân hàng trong toàn cầu. Tuy nhiên, tầm quan trọng tương đối của các nhân tố xếp hạng khác nhau có thể thay đổi giữa các ngân hàng trong phạm vi toàn cầu đối với một vài trường hợp quan trọng.

Đầu tiên, Moody’s tin rằng các ngân hàng trong thị trường đang phát triển đối mặt với những thử thách khác về căn bản so với các thị trường phát triển. Những ngân hàng hoạt động trong thị trường phát triển có lợi thế nhờ báo cáo tài chính và môi trường môi trường pháp lý minh bạch và hiệu quả hơn, cho phép những người quan sát bên ngoài đặt trọng số lớn hơn khi ra quyết định tín dụng. Nói cách khác, biến động kinh tế cao hơn trong thị trường đang phát triển cũng như môi trường pháp lý tiềm ẩn nhiều yếu kém hơn, báo cáo tài chính ít tin cậy, biểu thị rủi ro tương đối khi sử dụng các báo cáo tài chính của các ngân hàng trong thị trường đang phát triển.

Vì lý do này, trong khi Moody’s phân chia tỷ trọng 50% đối với nhân tố “Nền tảng tài chính” của các ngân hàng trong thị trường phát triển, thì nhân tố này chỉ chiếm tỷ trọng 30% đối với các ngân hàng trong thị trường đang phát triển.

Thứ hai, trong thị trường đang phát triển, môi trường pháp lý thường không rõ ràng và dễ thay đổi; môi trường kinh doanh biến động nhiều hơn. Do đó, trong các nhân tố định tính của bảng điểm BFSR, Modody’s đặt tỷ trọng lớn hơn cho môi trường pháp lý và kinh doanh đối với các ngân hàng trong thị trường đang phát triển.

Cuối cùng, khi quyết định rủi ro tương đối của một ngân hàng trong từng nhân tố, mỗi nhân tố phụ tương ứng nhìn chung được phân chia tỷ trọng bằng nhau trong bảng điểm xếp hạng (các ngoại lệ sẽ được phân tích sau). Tuy nhiên, đặc biệt với “Vị thế rủi ro”, Moody’s tin rằng ở đó có một vài nhân tố phụ nên nhận được tỷ trọng cao hơn. Đó là những nhân tố hàm chứa các tính huống như một ngân hàng tập trung cao vào các khoản cho vay cá nhân hoặc cho vay tập trung vào một ngành, khoản cho vay đến các nhân sự cấp cao trong ngân hàng ở mức độ cao hoặc những ngân hàng mà có hệ thống kiểm soát yếu kém và ban quản trị có nhận thức nghèo nàn về rủi ro của ngân hàng. Trong những tình huống như vậy, chúng tôi tin rằng những yếu tố rủi ro cao sẽ triệt tiêu các lợi thế của ngân hàng và tầm quan trọng tương đối của các nhân tố phụ trong bảng điểm cũng được điều chỉnh theo.

(Còn tiếp)

Lê Tất Thành - www.rating.com.vn

Lược dịch dựa trên bản xếp hạng sức mạnh tài chính các Ngân hàng của Moody's (2006)