Vòng đàm phán Doha, hội nghị đàm phán thương mại đa phương đầu tiên được tiến hành dưới sự bảo trợ của tổ chức thương mại Thế giới (WTO), đang ở một giai đoạn quan trọng.

Từ khi thành lập WTO đến nay có rất nhiều vòng đàm phán và mỗi lần đàm phán các nước thành viên lại đưa ra một chủ đề nhằm thúc đẩy buôn bán, thương mại, dịch vụ.

Vòng đám phán Doha là vòng đàm phán thứ 9 của WTO, và Doha là tên thành phố của Qatar, nơi tổ chức vòng đàm phán của WTO. Nội dung chính của vòng Doha là bàn biện pháp giảm thuế quan, mở cửa thị trường hàng nông sản, phi nông sản, dịch vụ nhằm thúc đẩy thương mại hóa toàn cầu.

Đối với những nước đang phát triển, đây là một vòng đàm phán rất có ý nghĩa, vì nếu Doha kết thúc thành công thì hàng hóa của các nước đang phát triển, chủ yếu là hàng nông sản, sẽ có cơ hội thâm nhập thị trường các nước phát triển do hàng rào thuế quan sẽ được giảm bớt rất nhiều. Các quốc gia đã bước vào năm thứ 10 của vòng đàm phán và nó đang đứng trước nguy cơ thất bại. Đó sẽ thực sự là một sự kiện tồi tệ với cộng đồng thế giới.

Một số lãnh đạo các quốc gia lớn và các nhà kinh tế hàng đầu cho rằng, nều vòng đàm phán Doha không đi tới kết quả cuối cùng vào cuối năm nay, nó nên được hủy bỏ. Thậm chí một số tờ báo nói rằng, các nhà lãnh đạo nên thừa nhận rằng các cuộc đàm phán đã hoàn toàn thất bại.

Chỉ vài ngày trước, các nhà lãnh đạo đã đưa ra một kế hoạch thay thế cho vòng đàm phán Doha nếu nó không đi tới một kết quả cuối cùng, và gọi đó là kế hoạch B. Nếu kế hoạch B này được phê duyệt, nó sẽ phá hoại tất cả các nỗ lực chính trị từ trước tới nay của vòng đám phán đã kéo dài 10 năm nay.

Kế hoạch B được đề xuất để tăng cường các sáng kiến thương mại song phương giữa các nước và khu vực. Một thực tế không hay là các hiệp định về thỏa thuận ưu đãi thương mại (PTA) thường được đưa ra khi các cuộc đàm phán trong vòng đàm phán Doha đi vào bế tắc. Và một điều ngày càng trở nên rõ ràng là PTA đang hủy hoại hệ thống kinh doanh thế giới.

Nó là phương tiện để một số quốc gia thực hiện phân biệt đối xử đối với các nước khác thông qua công cụ chống bán phá giá. Các nhà kinh tế Tom Prusa và Robert đã chứng minh rằng, thông qua PTA, hoạt động chống bán phá giá giảm 33-35% so với các nước thành viên, trong khi những quốc gia không phải là thành viên bị áp chống bán phá giá tăng lên tới 10-30%.

Quan trọng hơn, PTA thậm chí có thể được sử dụng với mục đích chính trị với các đối tác kinh doanh yếu. Ví dụ như trong trường hợp của Peru và Mỹ, hay Mỹ và Columbia. Ngay trước khi PTA giữa Peru và Mỹ được kí kết, luật lao động của Peru đã phải viết lại hoàn toàn.

Có thể nói, PTA là điển hình cho sự phân biệt đối xử thương mại trên toàn thế giới, là công cụ để gây áp lực chính trị. Nó khác với những cuộc đàm phán mà WTO đã thực hiện trong những năm qua, điển hình là vòng đàm phán Doha. Nếu vòng đàm phán Doha thành công, các nước nghèo và đang phát triển sẽ có nhiều cơ hội kinh doanh hơn. Nó là sự chia sẻ giữa các thành viên WTO với nhau, dung hòa quyền lợi giữa họ.

Tuy nhiên, cũng chính vì những mâu thuẫn quyền lợi giữa các quốc gia mà vòng đàm phán Doha đang đi vào bế tắc. Nếu nó thất bại và nếu các nhà lãnh đạo áp dụng PTA thay thế thì thương mại thế giới có thể gặp phải những mâu thuẫn mới, ngày càng gay gắt hơn.

Tác giả: Jagdish Bhagwati
Dịch: Tuyết Mai
Theo ProjectSyndicate